Broń V-1 i V-2

V-2 była niemiecką rakietą balistyczną opracowaną w czasie II wojny światowej, znaną także pod oznaczeniem A-4. Była to pierwsza w historii broń rakietowa dalekiego zasięgu napędzana paliwem ciekłym. Rakieta startowała pionowo z mobilnych stanowisk polowych, co utrudniało jej wykrycie i zniszczenie przed startem. Napęd zapewniał silnik rakietowy wykorzystujący ciekły tlen oraz alkohol etylowy. W trakcie lotu V-2 osiągała bardzo dużą prędkość oraz wysokość graniczącą z przestrzenią kosmiczną, co sprawiało, że w czasie wojny alianci nie dysponowali skutecznymi środkami jej zwalczania. Jednocześnie broń ta cechowała się niską celnością, przez co była używana głównie przeciwko dużym skupiskom miejskim i przemysłowym.

Drugą z tzw. broni odwetowych była V-1, czyli bezzałogowy samolot – bomba latająca – napędzana silnikiem pulsacyjnym. W przeciwieństwie do V-2 poruszała się na znacznie mniejszej wysokości i z niższą prędkością, co umożliwiało jej zestrzeliwanie przez lotnictwo myśliwskie oraz artylerię przeciwlotniczą. Podobnie jak V-2, V-1 charakteryzowała się ograniczoną celnością.

Mittelbau-Dora i produkcja rakiet

Produkcję rakiet V-2 przeniesiono do podziemnych zakładów w rejonie Nordhausen, gdzie powstała fabryka Mittelwerk. Do prac wykorzystano więźniów obozu koncentracyjnego Mittelbau-Dora, który początkowo był filią obozu Buchenwald. Więźniowie byli zmuszani do pracy w skrajnie nieludzkich warunkach, co prowadziło do masowej śmiertelności spowodowanej wycieńczeniem, chorobami, głodem i represjami. Obóz ten był jednym z najbardziej śmiercionośnych obozów pracy przymusowej III Rzeszy.

Poligon rakietowy w Bliźnie

Po alianckim bombardowaniu ośrodka badawczego w Peenemünde Niemcy przenieśli część prób z nową bronią rakietową na teren okupowanej Polski, w rejon miejscowości Blizna. Na tym obszarze prowadzono testy rakiet V-2, a później również V-1. Początkowo starty odbywały się z utwardzonych powierzchni, a następnie z prowizorycznych platform rozmieszczonych w lasach. Wczesne próby charakteryzowały się dużą awaryjnością, co umożliwiło pozyskiwanie fragmentów rakiet przez polskie podziemie.

Poligon SS Heidelager i los ludności cywilnej

Na terenie południowo-wschodniej Polski Niemcy utworzyli rozległy poligon SS Heidelager z siedzibą w Pustkowie. W jego obrębie funkcjonował obóz koncentracyjny, w którym więźniowie byli wykorzystywani do budowy infrastruktury wojskowej oraz prac poligonowych. Teren poligonu został niemal całkowicie wysiedlony z ludności polskiej. Mieszkańcy byli zmuszani do opuszczenia swoich domów, które często niszczono lub przejmowano na potrzeby okupanta. Wysiedlenia te należały do największych tego typu akcji na terenie Generalnej Guberni.

Niemiecki poligon SS Heidelager Pustków

Po zakonczeniu działan wojennych z wrzesnia 1939 roku Niemcy przystapili, na zagarnietych ziemiach Polskich, do organizacji poligonów wojskowych. Na obszarze Generalnej Guberni miało powstac siedem, z czego w widłach Wisłoki i Sanu, trzy poligony wojskowe: Wehrmachtu z siedziba dowództwa w Debie, Luftwaffe z siedziba dowództwa w Górnie oraz poligon SS z siedziba dowództwa w Pustkowie. 21 grudnia 1939 roku Naczelne Dowództwo Sił Zbrojnych Rzeszy (OKW) wydało rozkaz o utworzeniu poligonu SS w dystrykcie krakowskim. Poligon ten miał powstac na obszarze byłych powiatów: debickiego, mieleckiego i kolbuszowskiego, kształtem zbliżonym do prostokata o bokach długosci 25 na 20km. Wierzchołki prostokata oparte były o miasta: Mielec, Kolbuszowa, Sedziszów Małopolski, Debica. W obszarze poligonu przebiegały ważne szlaki komunikacyjne tj: magistrala kolejowa Kraków Lwów (kierunek wschód zachód), linia kolejowa Debica Mielec (kierunek północ południe), oraz drogi Debica Mielec (kierunek północ południe), Debica Sedziszów Małopolski (kierunek zachód-wschód) oraz Sedziszów Małopolski Kolbuszowa (kierunek północ południe). W obszarze poligonowym lub jego najbliższym sasiedztwie znalazły sie osrodki przemysłowe powstałe w ramach COP-u tj: zakłady oponiarskie w Debicy, zakłady chemiczne „Lignoza" w Pustkowie, zakłady przemysłu lotniczego w Mielcu, zakłady drzewne w Kolbuszowej i Sedziszowie oraz zakłady metalowe Kroczki w Sedziszowie Młp.
Ten, tak rozległy obszar obejmował miejscowosci: Biały Bor, Blizna Boreczek, Borek Mały, Borek Wielki, Brzeznica, Bukowiec, Czarna Sedziszowska, Cyranka, Dobrynin, Dodatków, Kamionka, Kaweczyn Sedziszowski, Kolbuszowa Górna, Kolbuszowa Dolna, Kozodrza, Krzywa Sedziszowska, Ocieka, Ostrów, Paszczyna, Poreby Huciskie, Przedbórz, Przyłek, Pustków Ruda, Wola Ociecka, ¯dzary, Cierpisz, Huta Przedborska, Wola Domatkowska, Wola Brzeznicka, Wolica Ługowa, Wolica Piaskowa, Hucisko, Leszcze, Meciszów, Niwiska, Nowa Wies, Rzochów, Rzemien Trzesni, Skrzyszów, Siedlanka, Swierzowa, Tuszyma, Zapole.
Na terenie poligonu SS Heidelager powstaje niemiecki obóz zagłady. Praca przymusowa wiezniów wykorzystywana była do budowy obozu i poligonu wraz z cała jego infrastruktura. W 1943 roku powstaje w obozie komando Blizna, którego zadaniem było wybudowanie tajnego niemieckiego poligonu broni rakietowej w miejscowosci Blizna. Na wskutek nieludzkiego traktowania, w wyniku głodu, chorób, mordów w obozie zagłady w Pustkowie straciło życie 15 000 osób. Z tej liczby 7500 osób stanowili ¯ydzi, 5000 radzieccy jency wojenni oraz 2500 Polaków.

Losy ludnosci polskiej na terenie poligonu SS Heidelager
Od momentu podjecia decyzji przez władze okupacyjne o powstaniu poligonu SS „Obóz Puszczanski" rozpoczyna sie dramat ludnosci polskiej zamieszkujacej na jego terenie. Budowa szeregu urzadzen militarnych oraz prowadzenie cwiczen przez wielkie jednostki wojskowe wymagało usuniecia Polaków z ich siedzib. Rozpoczynaja sie pierwsze z wielkich wysiedlen na terenie Generalnej Guberni. Miejscowosci z obszaru poligonu podzielone zostały na dwie kategorie: pierwsze to te, leżace w najbliższym sasiedztwie komendantury i podlegajace wysiedleniom od wiosny 1940 roku, oraz drugiej kategorii wysiedlane po roku 1941. Do pierwszej z grup weszły takie miejscowosci jak: Pustków z przysiółkami, Ocieka, Kamionka, ¯dzary, Cierpisz, Ruda, Boreczek, Wolica Piaskowa i Wolica Ługowa, Czarna Sedziszowska. 17 grudnia 1940 roku wysiedlona zostaje Blizna, na terenie której w 1943 roku powstanie niemiecki poligon broni rakietowej. Najwieksza eskalacja przypada na rok 1941 i konczy sie na wiosne 1942 roku wysiedleniem Przedborza i Bukowca. Pozbawiajac tym samym w wiekszosci teren poligonu ludnosci polskiej.
Akcja wysiedlen prowadzona była przez oddział Towarzystwa Przesiedlenczego Rzeszy w Mielcu w oparciu o terenowe organy administracji, landkomisariaty Debicy, Mielca i Kolbuszowej oraz funkcjonariuszy komendy poligonu w Pustkowie. Pod grozbami esesmanów i przymusem fizycznym Polacy zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domostw i pozostawienia wiekszosci mienia ruchomego, które stawało sie łupem oprawców. Pozostawione budynki były palone, a w domach niszczono piece, okna i drzwi. Jedynie nieliczne, nowsze z domów były rozbierane i przewożone do Woli Domatkowskiej, Woli Ocieckiej i Bukowca, gdzie powstawały osiedla dla robotników pracujacych na potrzeby poligonu. Na terenie niektórych miejscowosci Niemcy wyrażali zgode na pozostanie nielicznej ludnosci polskiej, w przypadku gdy jeden z członków rodziny wyraził zgode na prace na poligonie. W wysiedlonych miejscowosciach pozostawiono budynki murowane jak dwory, szkoły, plebanie, które miały służyc na potrzeby okupanta. Wysiedlona i pozbawiona srodków do życia ludnosc polska, pomimo zakazów władz okupacyjnych, ukradkiem z narażeniem życia uprawiała swoja ziemie. Dla zwalczania tego zjawiska Niemcy utworzyli placówki żandarmerii polowej SS jako siły policyjne komendy na terenie poligonu. Polacy schwytani na terenach wysiedlonych kierowani byli do robót przymusowych lub przekazywani do obozu zagłady w Pustkowie. Na obrzeżach poligonu w wysiedlonych miejscowosciach utworzone zostaja wielkie niemieckie gospodarstwa rolne (liegenschaft) pozostajace pod kierownictwem esesmanów a wykorzystujace przymusowa prace Polaków. Akcja ta prowadzona była w ramach zasiedlania obszarów polskich elementem germanskim.

V-1
V-1 to skrót od niemieckiego Vergeltungswaffe-1, czyli bron odwetowa 1, faktyczne oznaczenie firmowe to Fieseler Fi-103. Był to automatycznie sterowany bezzałogowy samolot o napedzie odrzutowym, okreslany również jako bomba latajaca. Jej wymiary wynosiły 8,33m długosc oraz 5,4m rozpietosci skrzydeł. Masa całkowita V-1 wynosiła ok. 2200kg, w tym 830 kg materiału wybuchowego oraz ponad 600kg paliwa. Zasieg pocisku wynosił max. 300km. Najsłabszym punktem V-1 była jej predkosc przelotowa osiagajaca max 650km/h oraz max wysokosc lotu 3km. Własciwosci te powodowały, że V-1 mogła byc stracana przed osiagnieciem celu zarówno przez samoloty mysliwskie, jak i artylerie przeciwlotnicza. Również celnosc nie podnosiła skutecznosci tej broni, gdyż rozrzut wynosił +/_ 8km. Start V-1 odbywał sie z rampy startowej o długosci 48-55m ustawionej wznoszaco pod niewielkim katem. Pocisk rozpedzany był na rampie przy pomocy katapulty parowej, która podajac cisnienie 120 atmosfer rozpedzała pocisk w ciagu 1 sekundy do predkosci 350 km/h. V-1 po opuszczeniu rampy korzystał z silnika odrzutowego, który napedzał go przez cały czas przelotu, czyli ok. 30 minut. W kwietniu 1944 do Blizny przybył Flak-Regiment 155, który przeprowadził odpalenia pocisków V-1. Kierowano je do celów położonych miedzy Lublinem a Chełmem. Na potrzeby Luftwaffe przygotowano wczesniej dwa identyczne stanowiska startowe V-1 wraz z zapleczem. Rampy startowe ustawione były w tym samym kierunku, jednak tylko jedna z nich została ukonczona i nosi slady eksploatacji. Około 40% wystrzelonych z Blizny pocisków nie dotarło do celu.

Wywiad Armii Krajowej w walce z bronia V w Bliźnie
Jednym z najwiekszych sukcesów polskiego wywiadu zaangażowanego od poczatku wojny w rozszyfrowanie tajemnicy niemieckiej Wunderwaffe było zlokalizowanie w miejscowosci Blizna kolejnego, po zbombardowaniu przez lotnictwo sprzymierzonych, wczesniejszego osrodka badawczego w Peenemüde poligonu wojskowego, na którym odbywały sie próby z pociskami V-1 i V-2. Kiedy w listopadzie 1943 roku rozpoczeły sie starty rakiet z Blizny, wywiadowcy AK przesłali meldunki najwybitniejszych pojawieniu sie nowej nieznanej broni, która pierwotnie okreslali mianem „torped powietrznych". W czasie osmiu wojennych miesiecy polscy wojskowi, lesnicy, kolejarze, rolnicy i robotnicy z narażeniem życia zdobywali informacje i czesci rakiet na poligonie Pustków- Blizna, na szlakach komunikacyjnych i miejscach upadków V-2. Zdobyte przez wywiad w terenie materiały, trafiły najczesciej przez dowództwo Obwódu AK Debica i Inspektoratu AK Rzeszów do Biura Studiów Przemysłowych Oddziału II Komendy Głównej AK w Warszawie. Kolejne cenne informacje nadeszły w kwietniu i maju 1944 r. z Okregu AK Siedlce, gdzie w tym okresie  aczeły spadac rakiety odpalane z Blizny. 20 maja 1944 r. w Sarnakach nad Bugiem Armia Krajowa zdobyła kompletna rakiete, która nie wybuchła. Materiały wywiadowcze zostały gruntownie przebadane i opracowane. Setki meldunków, analiz i raportów oraz elementy rakiet z okupowanej Polski trafiły do Wielkiej Brytanii, zanim pierwsze pociski balistyczne spadły na Londyn. Do najbardziej zasłużonych w walce z rakietami V-2 w rejonie Blizny należeli: płk Kazimierz Iranek-Osmecki pseudonim „Makary" (Oddział II Informacyjno-Wywiadowczy Komendy Głównej AK), ppor. Mieczysław Wałega ps. „Jur" (Inspektorat AK Rzeszów), Adam Lazarowicz „Klamra" (Obwód AK Debica), kpt. Stanisław Pilch „Jastrzebiec" (Obwód AK Debica), por. Władysław Pałka „Rygor" (Inspektorat AK Rzeszów), por. Józef Król ps. „Krzywy" (Inspektorat AK Rzeszów), por. Stefan ¯erebecki „Klinga" (Obwód AK Debica), por. Mieczysław Stachowski, ps. „Maciej" (Podobwód AK Sedziszów), ppor. Mieczysław Szczurowski „Baczek" (Placówka AK Sedziszów I), ppor. Józef Naróg ps. „Strzała" (Placówka AK Sedziszów I), ppor. Ludwik Kubik „Lucjan" (Placówka AK Sedziszów II), ppor. Karol Posko ps. „Kon" (Placówka AK Ropczyce), pchor. Ludwik Köhl „Zawada" (Placówka AK Debica), sierż. pchor. Alfred Łubienski „Iwo"(Placówka AK Zassów), sierż. Bernard Haracz ps. „Ben" (Placówka AK Sedziszów I), sierż. Aleksander Rusin ps. „Rusal" (Placówka AK Przecław) i wielu innych. Płk. dypl. „Stanisław Gano" ps. „Stanisław" - szef Oddziału II (informacyjno-wywiadowczego) Sztabu Naczelnego Wodza już w raporcie z grudnia 1943 r. zaliczył rzeszowska „komórke informacyjna" AK działajaca w strukturze inspektoratu dowodzonego przez kpt. Łukasza Cieplinskiego do wiodacych na terenie okupowanej Polski. Otwarta walke z Niemcami o teren poligonu rakietowego rozpoczeła Armia Krajowa latam 1944 r. Opanowanie poligonu w Bliznie było konieczne, gdyż hitlerowcy zamierzali zniszczyc przed nadejsciem Armii Czerwonej wszelkich urzadzen i obiektów zwiazanych z użyciem tej supernowoczesnej na owe czasy broni. W lipcu 1944 r. w ramach akcji „Burza" oddział partyzancki „Rusala", działajacy w ramach zgrupowania AK kpt. Władysława Kwarcianego (AK Mielec) zdobył poligon Bliznie. W nocy z 25 na 26 lipca 1944 r. w ramach operacji „Most III" przetransportowano czesci rakiet na polowe ladowisko w okolice Tarnowa, skad zostały zabrane alianckim samolotem z okupowanej Polski do Londynu. Kilkuletni wysiłek kilku tysiecy polskich oficerów i żołnierzy pozwolił na wykrycie osrodków i poligonów doswiadczalnych, zdobycie czesci, a nastepnie kompletnej rakiety V-2. Cena było życie wielu z nich. Straty, jakie poniosła Armia Krajowa w walce z niemiecka „bronia odwetowa", za pomoca której Hitler zamierzał wygrac II wojne swiatowa, pozwalaja wnioskowac, że była to jedna z najkrwawszych operacji w historii polskiego wywiadu. Niestety po zajec

Wywiad Armii Krajowej

Jednym z największych sukcesów polskiego wywiadu w czasie wojny było rozpoznanie i rozpracowanie niemieckiego programu broni rakietowej. Członkowie Armii Krajowej, w tym żołnierze, kolejarze, leśnicy i mieszkańcy okolicznych wsi, zbierali informacje o startach rakiet oraz zabezpieczali ich szczątki z miejsc upadku. Zebrane materiały były analizowane i przekazywane do struktur wywiadowczych, a następnie trafiały do Wielkiej Brytanii.

Kulminacyjnym momentem tych działań było zdobycie na terenie wschodniej Polski nienaruszonego egzemplarza rakiety, który następnie – w ramach jednej z operacji lotniczych – został przetransportowany do aliantów zachodnich. Informacje dostarczone przez polski wywiad odegrały istotną rolę w poznaniu konstrukcji i możliwości niemieckiej broni rakietowej.

Losy powojenne – USA i ZSRR

Po zakończeniu wojny zarówno Stany Zjednoczone, jak i Związek Sowiecki przystąpiły do przejmowania niemieckich technologii oraz specjalistów pracujących nad bronią rakietową. W ramach amerykańskiej operacji „Paperclip” do USA trafiła grupa niemieckich naukowców, na czele z Wernherem von Braunem. Ich wiedza została wykorzystana w amerykańskich programach wojskowych i kosmicznych, które w kolejnych latach doprowadziły do rozwoju rakiet nośnych oraz lotów kosmicznych.

Równolegle Związek Sowiecki przejął część infrastruktury oraz niemieckich inżynierów, których prace przyczyniły się do rozwoju radzieckich pocisków balistycznych i programu kosmicznego. Zdobycie niemieckiego dorobku technicznego pozwoliło obu mocarstwom w krótkim czasie nadrobić wcześniejsze zapóźnienia i rozpocząć rywalizację, która z czasem przerodziła się w wyścig kosmiczny.

Powołanie Rady Naukowej

W sobotę, 2 marca 2024 roku, w Kamionce odbyło się inauguracyjne posiedzenie nowo powołanej Rady Naukowej Parku Historycznego Blizna, które oznacza początek jej czteroletniej kadencji. Rada, składająca się z ekspertów i pasjonatów historii pod przewodnictwem prof. dr. hab. Grzegorza Ostasza, ma pełnić rolę organu opiniodawczo-doradczego.

Skład Rady Naukowej Parku Historycznego Blizna:

• prof. dr hab. Grzegorz Ostasz (Przewodniczący Rady)
• Paweł Pawłowski (Członek Rady)
• dr Jacek Magdoń (Członek Rady)
• dr Mirosław Surdej (Członek Rady)
• Eryk Maziarski (Członek Rady)
• Marek Flis (Członek Rady)
• Łukasz Łącała (Członek Rady)

Dane teleadresowe:

Blizna 68, 39-104 Ocieka
691 040 002
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
www: https://www.parkhistorycznyblizna.pl/

Godziny otwarcia:

Okres letni od 1.04 do 31.10
Wtorek – Sobota: 9:00 – 17:00
Niedziela: 10:00 – 18:00

Okres zimowy od 1.11 do 31.03
Wtorek – Sobota: 8:00 – 16:00
Niedziela: 10:00 – 14:00
W poniedziałki przez cały rok nieczynne.